Türkiye'nin ilk derin uzay görevi için geliştirilen Ay Uzay Aracı, üretim ve entegrasyon aşamasını bitirip test sürecine girdi. Türkiye Uzay Ajansı'nın (TUA) 16 Eylül'de yayımladığı duyuruya göre araç, sistem seviyesi çevresel testler için TUSAŞ bünyesindeki Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test Merkezi'ne (USET) gönderildi. Aracın 2027'nin ilk aylarında fırlatılması hedefleniyor.
Gelişmeyi Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır duyurdu. Araç, Milli Uzay Programı'nın en iddialı hedeflerinden biri olan Ay Araştırma Programı (AYAP) kapsamında geliştiriliyor ve NASA'nın açıklamalarında görevin adı AYAP-1 olarak geçiyor.
Ay Uzay Aracı hakkında neler biliniyor?
TUA'nın paylaştığı teknik bilgiler kısa ama net. Araç yaklaşık 3,5 ton ağırlığında ve yüzde 80'in üzerinde yerlilik oranıyla geliştirildi. Ajansa göre İMECE gözlem uydusu ile TÜRKSAT 6A haberleşme uydusu projelerinde biriken mühendislik deneyimi; uçuş bilgisayarı, haberleşme, güç, ısıl kontrol, yönelim ve yörünge operasyonları gibi kritik alt sistemlere aktarıldı.
Görevin en önemli parçalarından biri olarak gösterilen hibrit itki sistemi de yerli imkânlarla geliştirildi. Hibrit itki, katı yakıtla sıvı ya da gaz oksitleyiciyi birlikte kullanan bir motor türü. Bu sistem, aracın Dünya yörüngesinden Ay'a yolculuğu ve Ay çevresindeki manevraları için belirleyici önemde.
Testlerde ne yapılacak?
Çevresel testler, bir uzay aracının fırlatmadan önce geçtiği son büyük sınav sayılıyor. TUA'nın ifadesiyle USET'teki testler, aracın fırlatma sırasında ve uzay ortamında karşılaşacağı zorlu koşullara dayanıklılığını doğrulayacak. Duyuruda test türleri tek tek sayılmıyor. Bu tür test kampanyalarında genellikle roketin sarsıntısını taklit eden titreşim ve akustik testleri, uzaydaki sıcak-soğuk döngüsünü yansıtan termal vakum testleri ve elektromanyetik uyumluluk kontrolleri yapılıyor.
Testler ve nihai kontroller tamamlandıktan sonra aracın fırlatma için ABD'deki Kennedy Uzay Merkezi'ne gönderilmesi planlanıyor. Hangi roketle fırlatılacağı bu duyuruda açıklanmadı.
Ay'a nasıl gidecek, orada ne yapacak?
Plana göre araç fırlatmanın ardından yaklaşık iki aylık bir yolculukla Ay'a ulaşacak. Hedef yörünge, Ay yüzeyinden 100 kilometre yükseklikte, kutupsal ve dairesel bir yörünge. Kutupsal yörünge, aracın zaman içinde Ay'ın neredeyse tüm yüzeyinin üzerinden geçebilmesini sağlıyor.
Araç bu yörüngede en az üç ay görev yapacak. Performansı iyi giderse operasyonun bir buçuk yıla kadar uzatılması hedefleniyor. Görev süresince incelenecek başlıklar şunlar:
- Güneş rüzgârlarının Ay yüzeyiyle etkileşimi
- Ay yüzeyindeki suyun oluşum mekanizmaları
- Ay'ın manyetik alanları
- Yüzeyin ısıl özellikleri
- Ay çevresindeki radyasyon ortamı (yerli bilimsel ekipmanla ölçülecek)
Bilimsel çalışmalar bitince aracın kontrollü manevralarla Ay yüzeyine indirilmesi planlanıyor. Bu, pek çok Ay yörünge aracının görev sonunda başvurduğu bir yöntem. Yakıtı tükenen araç yörüngede kontrolsüz kalmak yerine planlı biçimde yüzeye yönlendiriliyor.
Bu ne anlama geliyor?
AYAP-1'in en büyük değeri, Türkiye'nin ilk kez Dünya yörüngesinin dışına bir araç göndermeye hazırlanması. Bugüne kadar Türk uyduları alçak ya da yer eşzamanlı yörüngede çalıştı. Ay görevi ise derin uzay haberleşmesi, uzun süreli seyir ve başka bir gök cismi çevresinde yörünge kurma gibi çok daha zor becerileri gerektiriyor.
Takvim açısından ise "2027'nin ilk ayları" hedefinin hâlâ testlerin sonucuna bağlı olduğunu unutmamak gerekiyor. Çevresel testlerde çıkan sorunlar dünyanın her yerinde uzay projelerini aylarca geciktirebiliyor. Bu nedenle kesin fırlatma tarihi, test kampanyası bittikten sonra netleşecek gibi görünüyor.
Arka plan: Eylül ayı Türk uzay programı için yoğun geçiyor
Ay aracındaki gelişme, Türkiye'nin uzay alanında art arda attığı adımların ortasına denk geldi:
| Tarih | Gelişme |
|---|---|
| 31 Ağustos 2026 | Türkiye, Washington'daki törenle Artemis Mutabakatı'nın 71. imzacısı oldu |
| 16 Eylül 2026 | Ay Uzay Aracı çevresel testler için USET'e gönderildi |
| 5-9 Ekim 2026 | Antalya, 77. Uluslararası Uzay Kongresi'ne (IAC 2026) ev sahipliği yapacak |
| 2027'nin ilk ayları | AYAP-1'in fırlatılması hedefleniyor |
NASA, Türkiye'nin Artemis Mutabakatı'na katılımını duyurduğu açıklamasında AYAP-1'e özellikle değinmiş ve Türkiye'nin kendi uydusunu Ay'a gönderen küçük ama büyüyen ülke grubuna katılmaya hazırlandığını yazmıştı. Artemis Mutabakatı, Ay ve ötesinin barışçıl, şeffaf ve iş birliğine dayalı keşfi için ortak ilkeler belirleyen bir çerçeve. Doğrudan bir finansman ya da görev ortaklığı anlamına gelmiyor.
Ekim başında Antalya'da yapılacak IAC 2026 da Türkiye'nin ilk kez ev sahipliği yaptığı, dünyanın en büyük uzay buluşmalarından biri olacak. Ay aracına dair yeni ayrıntıların bu kongrede paylaşılması sürpriz olmaz.
Sık sorulan sorular
Türkiye'nin Ay aracı ne zaman fırlatılacak?
Resmi hedef 2027'nin ilk ayları. Kesin tarih henüz açıklanmadı ve çevresel testlerin sonucuna bağlı.
Ay Uzay Aracı Ay'a iniş yapacak mı?
Görevin ana bölümü yörüngeden gözlem. Araç, 100 km yükseklikte Ay'ın çevresinde dolanacak. Bilimsel çalışmalar tamamlandıktan sonra kontrollü manevralarla Ay yüzeyine indirilmesi planlanıyor. Bu, yumuşak iniş yapan bir iniş aracı görevi değil.
Araç nereden fırlatılacak?
TUA'ya göre araç, testlerin ardından ABD'deki Kennedy Uzay Merkezi'ne gönderilecek. Kullanılacak roket bu duyuruda belirtilmedi.
AYAP-1 ne kadar yerli?
TUA, aracın yüzde 80'in üzerinde yerlilik oranıyla geliştirildiğini ve hibrit itki sisteminin milli imkânlarla üretildiğini açıkladı.
