ASELSAN, Türkiye'nin kendi alçak yörünge haberleşme ağı olacak GÖKBAĞI projesinin ilk gerçek uydusunu 5 Ekim 2026'da kamuoyuna gösterdi. Antalya NEST Kongre Merkezi'nde başlayan 77. Uluslararası Uzay Kongresi'nde (IAC 2026) tanıtılan sistemin yaklaşık 198 uydudan oluşması ve ilk uyduların 2028-2029 döneminde fırlatılması planlanıyor.
Proje bazı yayınlarda "GÖKBAĞ" olarak da geçiyor; yurt dışında ise AstraLink adıyla tanıtılıyor. Genel Müdür Ahmet Akyol, sistemi kısaca "LEO yörüngede kullanılacak bir haberleşme uydu takımı" diye tanımladı. Aşağıda açıklananları, açıklanmayanları ve projenin Starlink tipi ağlarla benzerliğini derledik.
GÖKBAĞI nedir, nasıl çalışacak?
GÖKBAĞI, tek bir büyük uydu yerine birlikte çalışan çok sayıda küçük uydudan oluşan bir takım uydu (constellation) sistemi. Uydular yerden birkaç yüz ile birkaç bin kilometre arasındaki alçak Dünya yörüngesinde (LEO) dolaşacak.
Bu tercihin pratik bir sebebi var. Türksat uyduları gibi yaklaşık 36 bin kilometredeki sabit yörünge (GEO) uydularında sinyalin gidip gelmesi belirgin bir gecikme yaratıyor. LEO uyduları Dünya'ya çok daha yakın olduğu için gecikme düşüyor; buna karşılık her uydu gökyüzünde hızlı hareket ettiğinden kesintisiz kapsama için onlarca, hatta yüzlerce uydu gerekiyor. 198 rakamı da buradan geliyor.
Akyol'un aktardığına göre uydunun tamamı ASELSAN'da tasarlanıyor ve yerlilik çip düzeyine kadar iniyor. Frekansın verimli kullanılması için gereken hüzme oluşturucu entegre devreler (BFIC, bazı haberlerde MMIC olarak geçiyor) şirketin kendi tasarımı.
Yerdeki alıcılar: mekanik çanak yerine elektronik takip
Uydular sürekli hareket ettiği için yerdeki terminalin de onları takip etmesi gerekiyor. ASELSAN bu iş için AESA tabanlı uydu alıcıları geliştiriyor. AESA (aktif elektronik taramalı dizi) antenler, yönünü motorla çevirmek yerine sinyali elektronik olarak yönlendiriyor. Böylece anten hiç kıpırdamadan uydudan uyduya geçebiliyor.
Bu teknoloji ASELSAN'a yabancı değil: Şirket AESA'yı yıllardır radar sistemlerinde kullanıyor. Aynı birikimin uydu terminallerine taşınması, düz ve hareketsiz bir anten anlamına geliyor. Starlink'in ev tipi terminalleri de benzer bir elektronik yönlendirme mantığıyla çalışıyor.
Kimler kullanacak? Askeri ağırlıklı, sivil kapı açık
Akyol'un anlattığına göre GÖKBAĞI çift kullanımlı bir sistem: Askeri haberleşme, kamu kurumlarının iletişimi ve sivil hizmetler aynı altyapı üzerinden yürüyecek. Şirket, sistemi askeri 5G altyapısıyla tek yapıda birleştirmeyi hedefliyor. Navigasyon ve otonom sistemlere destek de sayılan kullanım alanları arasında.
Akyol, projenin önemini şu sözlerle özetledi:
"Bu, artık uzaydaki bağımsızlığımızı ilan ettiğimiz bir proje."
Bu ne anlama geliyor? Evde uydu interneti mümkün olacak mı?
Kısa cevap: Şimdilik bilinmiyor. Açıklamalarda sivil hizmetlerden söz ediliyor ama bireysel kullanıcıya internet paketi, fiyat ya da hız bilgisi verilmedi. Bütçe ve uyduları hangi roketin fırlatacağı da paylaşılmadı.
Okur açısından önemli birkaç not:
| Soru | Durum |
|---|---|
| Ne zaman çalışmaya başlayacak? | İlk fırlatmalar 2028-2029 hedefli; tam kapsama tarihi açıklanmadı |
| Starlink gibi ev interneti olacak mı? | Sivil hizmet hedefi var, bireysel paket açıklanmadı |
| Hız ve gecikme ne olacak? | Açıklanmadı |
| Kaç para olacak? | Açıklanmadı |
| Telefonlarla doğrudan bağlanacak mı? | Açıklanmadı |
İş modeli Starlink'e benziyor: alçak yörüngede çok sayıda uydu, yerde elektronik yönlendirmeli terminaller. Ölçek ise çok farklı. Starlink binlerce uyduyla dünya çapında hizmet verirken GÖKBAĞI'nın 198 uydusu, ilk aşamada daha çok Türkiye ve çevresindeki güvenli haberleşme ihtiyacına odaklanan bir yapıyı düşündürüyor. Bu bizim yorumumuz; ASELSAN kapsama alanını henüz açıklamadı.
Arka plan: Türkiye'nin uzay hamlesi ve IAC 2026
Türkiye'nin haberleşme uyduları bugüne kadar sabit yörüngedeydi. 2024'te fırlatılan Türksat 6A, yerli olarak geliştirilen ilk haberleşme uydusu olmuştu. GÖKBAĞI ise ilk kez çok uydulu bir alçak yörünge ağı kurmayı hedefliyor. Bu yarışta yalnız değil: Avrupa Birliği IRIS² programıyla, Çin kendi takım uydu projeleriyle benzer ağlar kuruyor. Uzaydaki rekabetin ritmini Starship'in ilk yörünge uçuşu ve Google'ın uzaya yapay zeka çipi gönderen Suncatcher uydusu gibi gelişmeler de gösteriyor.
ASELSAN'ın sivil iletişim tarafında başka projeleri de var; Türk Telekom'la geliştirdiği yerli akıllı telefon için 2027 takvimi geçen hafta açıklanmıştı.
Türkiye Uzay Ajansı ve SAHA İstanbul'un ev sahipliğindeki IAC 2026, 5-9 Ekim arasında Antalya'da sürüyor. ASELSAN etkinliğin ana sponsoru; standında GÖKBAĞI'nın yanı sıra Göktürk-3 gözlem uydusunun SAR (sentetik açıklıklı radar) görev yükü de ilk kez sergileniyor.
Sık sorulan sorular
GÖKBAĞI nedir?
ASELSAN'ın geliştirdiği, alçak Dünya yörüngesinde çalışacak yerli haberleşme uydu takımı. Yurt dışında AstraLink adıyla tanıtılıyor.
GÖKBAĞI kaç uydudan oluşacak?
Planlanan sayı 198. ASELSAN Genel Müdürü Ahmet Akyol bunu "200'e yakın" diye ifade etti.
İlk GÖKBAĞI uyduları ne zaman fırlatılacak?
Hedef 2028-2029 dönemi. Kesin tarih ve fırlatma aracı açıklanmadı.
GÖKBAĞI, Starlink'in yerli versiyonu mu?
Teknik mantık benzer: alçak yörüngede çok sayıda uydu ve elektronik takipli terminaller. Ancak uydu sayısı çok daha az ve öncelik askeri ile kamu haberleşmesi. Bireysel internet hizmeti açıklanmadı.
Sivil kullanıcılar GÖKBAĞI'yı kullanabilecek mi?
Sistem çift kullanımlı olarak tasarlanıyor ve sivil hizmetler de hedefler arasında. Bireysel paket, fiyat ve hız bilgisi henüz yok.
Kapak görseli: ASELSAN'ın daha önce sergilediği hava uydu haberleşme terminali (GÖKBAĞI terminali değildir). Kingbjelica, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0 (Teknofest 2019).
