De Europees-Japanse ruimtesonde Ramses, die in 2029 de planetoïde Apophis moet bestuderen, is voor het eerst aangezet. In de cleanroom van hoofdaannemer OHB Italia in Milaan kregen de boordcomputer en de al ingebouwde subsystemen samen stroom. De Europese ruimtevaartorganisatie ESA maakte de mijlpaal op 23 september 2026 bekend. Voor Nederland is het vervolg interessant: de sonde komt in het voorjaar van 2027 naar het ESA-testcentrum ESTEC in Noordwijk.
De planning is krap en schuift niet. Apophis scheert op vrijdag 13 april 2029 langs de aarde, en Ramses moet er vóór die datum zijn om de planetoïde voor, tijdens en na de passage te volgen.
Wat is er precies aangezet?
Tot nu toe bestond Ramses vooral uit berekeningen, simulaties en losse tests van afzonderlijke onderdelen. Nu draaide de boordcomputer voor het eerst samen met de subsystemen die al in het sondelichaam zitten. Volgens ESA gaat het om:
- de massageheugeneenheid, die meetgegevens en beelden opslaat;
- de eenheid die de stroom regelt en verdeelt over de hele sonde;
- de remote terminal units, die sensoren en actuatoren met de centrale computer verbinden.
Hoofdingenieur Ingo Gerth noemde het de eerste keer dat de computer binnen de sonde samen met de geïntegreerde systemen onder spanning stond. ESA-projectleider Paolo Martino spreekt van een "volledig nieuwe fase" voor het project.
Wat gebeurt er in Noordwijk?
Ramses wordt in twee helften gebouwd. Het kernmodule met de centrale elektronica ontstaat in Milaan; het voortstuwingsmodule met tanks, motoren en leidingen wordt door ArianeGroup in Lampoldshausen (Duitsland) in elkaar gezet. Beide delen komen in het voorjaar van 2027 samen in het ESTEC Test Centre in Noordwijk.
Daar volgt het zware werk vóór de lancering. Ramses gaat onder meer twee tot drie weken een thermische vacuümkamer in, waar de kou en het vacuüm van de ruimte worden nagebootst. Daarnaast staat een versnelde simulatie van de hele missie op het programma. Ook de kleine landings-CubeSat van de missie wordt volgens ESA in Noordwijk geïntegreerd en getest.
Welke rol speelt België?
Ramses neemt twee CubeSats mee. Eén daarvan, Don Quijote, moet op Apophis landen en wordt volgens een ESA-bericht van juli 2026 gebouwd door het Spaanse bedrijf EMXYS. Aan boord komen drie instrumenten, waaronder een gravimeter die de zwaartekracht van de planetoïde meet. Die gravimeter wordt volgens ESA ontwikkeld door de Koninklijke Sterrenwacht van België in Ukkel, samen met EMXYS. Een magnetometer komt van de Technische Universität Braunschweig, een seismometer van het Franse ISAE-SUPAERO.
Juist die metingen zijn wetenschappelijk interessant: ze moeten laten zien of de aantrekkingskracht van de aarde de binnenkant of het oppervlak van Apophis tijdens de scheervlucht verandert. De tweede CubeSat, Farinella, wordt gebouwd door Tyvak International in Italië.
Waarom Apophis zo bijzonder is
Apophis is ongeveer 375 meter groot, het formaat van een cruiseschip. Op 13 april 2029 komt hij op zo'n 32.000 kilometer van het aardoppervlak, dichter bij de aarde dan veel geostationaire satellieten. Een botsing is uitgesloten; volgens de huidige berekeningen is er geen inslaggevaar.
Dat maakt de passage tot een zeldzame kans. Een planetoïde van deze omvang komt maar zelden zo dichtbij. Wat Ramses leert over de bouw en het gedrag van Apophis, helpt bij planetaire verdediging: als ooit een gevaarlijk rotsblok moet worden afgebogen, is kennis over de binnenkant cruciaal.
| Kerngegevens | Ramses |
|---|---|
| Partners | ESA en JAXA |
| Hoofdaannemer | OHB Italia, Milaan |
| Voortstuwingsmodule | ArianeGroup, Lampoldshausen |
| Samenbouw en tests | ESTEC, Noordwijk (voorjaar 2027) |
| Lancering | voorjaar 2028, Japanse H3-raket |
| Doel | planetoïde (99942) Apophis, ca. 375 m |
| Scheervlucht | vrijdag 13 april 2029, ca. 32.000 km |
| CubeSats | Farinella (Italië) en Don Quijote (Spanje, met Belgische gravimeter) |
Van het tekenen van de contracten tot de lancering zit volgens ESA minder dan drieënhalf jaar, voor een interplanetaire missie uitzonderlijk snel. Er is nauwelijks ruimte voor vertraging: mist Ramses het lanceervenster in 2028, dan is de kans verkeken.
Meer ruimtevaartnieuws met een Nederlandse inslag: SRON-detectoren voor de NASA-telescoop PRIMA en het ESA-rapport over ruimteschroot en botsingsrisico's. Vandaag staat bovendien de veertiende testvlucht van Starship gepland.
Veelgestelde vragen
Wanneer wordt Ramses gelanceerd?
Volgens ESA in het voorjaar van 2028, met een Japanse H3-raket.
Is Apophis gevaarlijk voor de aarde?
Nee. Tijdens de scheervlucht van 13 april 2029 blijft Apophis op ongeveer 32.000 kilometer afstand; er is volgens de huidige berekeningen geen inslaggevaar.
Wat gebeurt er in Nederland met Ramses?
In het voorjaar van 2027 worden de twee helften van de sonde bij ESTEC in Noordwijk samengevoegd. Daarna volgen daar de milieutests, zoals enkele weken in een thermische vacuümkamer.
Is België bij de missie betrokken?
Ja. De Koninklijke Sterrenwacht van België ontwikkelt met EMXYS de gravimeter voor de CubeSat Don Quijote, die op Apophis moet landen.
