De Europese ruimtevaartorganisatie ESA trekt in haar nieuwe Space Environment Report 2026 een harde conclusie: de omgeving rond de aarde wordt veel sneller vol dan eerder werd verwacht. Volgens het rapport, dat op 14 september verscheen en gegevens tot eind 2025 bevat, is de gezondheidsindex van de ruimte in één jaar ruim tien keer verslechterd. De hoofdoorzaak is de razendsnelle groei van megaconstellaties: netwerken van duizenden satellieten voor internet vanuit de ruimte.
Dat klinkt ver weg, maar het raakt diensten die u elke dag gebruikt: navigatie, weersvoorspellingen, satellietinternet en aardobservatie voor bijvoorbeeld dijkbewaking en landbouw.
Wat meet ESA precies?
ESA brengt het rapport sinds 2017 elk jaar uit via haar Space Debris Office. Het bundelt hoeveel objecten er worden gelanceerd, hoeveel er terugvallen in de atmosfeer en hoe goed operators zich houden aan de regels om oude satellieten tijdig op te ruimen.
Het belangrijkste getal is de Space Environment Health Index. Die vergelijkt de verwachte belasting van de ruimte met een referentiescenario uit 2014 dat als duurzaam geldt. Een waarde van 1 betekent: houdbaar. In het vorige rapport stond de index rond 4. Nu komt de extrapolatie uit op bijna 50.
Opvallend is ook dat ESA de tijdshorizon van haar voorspellingen heeft ingekort van 200 naar 100 jaar. Toch laten de modellen al binnen die kortere periode een sneeuwbaleffect zien: botsingen die nieuwe brokstukken opleveren, die weer tot nieuwe botsingen leiden. Dit scenario staat bekend als het Kessler-syndroom.
De cijfers op een rij
| Onderwerp | Wat ESA meldt |
|---|---|
| Lanceringen in 2025 | ruim 300 |
| Nieuwe satellieten in 2025 | meer dan 4.000 (circa 10 per dag) |
| Terugkeer in de atmosfeer | meer dan 3 intacte objecten per dag |
| Health Index | van circa 4 naar bijna 50 in één jaar |
| Voorspellingshorizon | ingekort van 200 naar 100 jaar |
| Nieuw in dit rapport | risico op slachtoffers op de grond bij ongecontroleerde terugkeer |
Er is ook een positief punt: bij rakettrappen waren gecontroleerde terugkeringen in 2025 voor het tweede jaar op rij talrijker dan ongecontroleerde. ESA vindt de vooruitgang bij het opruimen van oude objecten wel nog onvoldoende.
Welke hoogtes zijn het gevaarlijkst?
ESA deelt de lage baan rond de aarde grofweg in drie zones in:
- Onder 600 kilometer is het druk, maar de meeste satellieten daar kunnen zelf uitwijken en zich onderling afstemmen. Bovendien vallen objecten op deze hoogte binnen enkele jaren vanzelf terug.
- Tussen 600 en 1.100 kilometer ligt het probleemgebied. Daar draait een grote hoeveelheid oud puin rond dat zich in de loop van decennia heeft opgestapeld en niet kan manoeuvreren.
- Boven 1.100 kilometer groeit vooral het aantal satellieten rond 1.200 kilometer. Op die hoogte duurt het eeuwen voordat een object door natuurlijk verval verdwijnt.
Welke rol speelt Starlink?
Het rapport noemt geen individuele bedrijven als schuldige, maar de groei komt voor een groot deel van één netwerk. Bright wijst erop dat van de ongeveer 17.000 actieve satellieten inmiddels zo'n twee derde bij Starlink van SpaceX hoort. Volgens een halfjaarrapport van SpaceX, waar Bright naar verwijst, voerden Starlink-satellieten tussen december 2025 en mei 2026 zo'n 35.000 uitwijkmanoeuvres per maand uit.
Dat uitwijken werkt zolang alle partijen gegevens delen. ESA schrijft zelf dat informatie over geplande constellaties, gecombineerd met goed ruimteverkeersbeheer, veel problemen kan voorkomen.
Waarom is dit relevant voor Nederland en België?
Nederland en België zijn allebei lid van ESA. Het grootste technische centrum van de organisatie, ESTEC, staat in Noordwijk; het rapport zelf komt van het Space Debris Office in Darmstadt. Veel Nederlandse en Belgische bedrijven en kennisinstellingen bouwen onderdelen voor satellieten of werken aan ESA-missies mee.
Voor gewone gebruikers gaat het om betrouwbaarheid op de lange termijn. Galileo-navigatie, Copernicus-aardobservatie en weersatellieten hebben een veilige werkomgeving nodig. Als bepaalde banen onbruikbaar worden, worden nieuwe missies duurder en riskanter.
Wat doet ESA eraan?
ESA wil met haar Zero Debris-aanpak de productie van nieuw puin rond de aarde en de maan tegen 2030 sterk beperken. Daarvoor zijn onder meer deze stappen gezet:
- het Zero Debris Charter uit 2023, dat samen met tientallen partijen uit de ruimtevaartsector is opgesteld;
- strengere eigen regels en een technisch handboek met oplossingen;
- ClearSpace-1, een missie om actief een object uit een baan te verwijderen;
- de CAT-missie, die een standaard koppelpunt test waarmee satellieten later makkelijker op te ruimen zijn;
- satellieten ontwerpen die bij terugkeer volledig verbranden (design for demise).
Op langere termijn wil ESA naar een circulaire ruimte-economie, met bijtanken, repareren en hergebruiken in een baan in plaats van wegwerpsatellieten.
Veelgestelde vragen
Kan ruimtepuin op mijn huis vallen?
ESA noemt het risico op slachtoffers op de grond klein vergeleken met alledaagse risico's. Het rapport laat wel zien dat dit risico de afgelopen jaren is gestegen door het grotere aantal terugkerende objecten.
Wat is het Kessler-syndroom?
Een kettingreactie waarbij botsingen tussen objecten zoveel brokstukken opleveren dat er steeds meer nieuwe botsingen volgen. Uiteindelijk kunnen bepaalde banen daardoor onbruikbaar worden.
Is satellietinternet daardoor in gevaar?
Niet direct. De meeste internetsatellieten vliegen onder 600 kilometer, waar ze kunnen uitwijken en vanzelf terugvallen. ESA waarschuwt vooral voor de lange termijn als de groei zonder betere afspraken doorgaat.
