Facebook heeft inwoners van de Amerikaanse staat New Mexico misleid over de bescherming van hun persoonsgegevens. Dat oordeelde een jury in Santa Fe op vrijdag 25 september, ruim acht jaar na het Cambridge Analytica-schandaal. De zaak was aangespannen door procureur-generaal Raúl Torrez. Hoeveel moederbedrijf Meta moet betalen, staat nog niet vast: dat beslist nu de rechter.
Voor Nederlandse Facebook-gebruikers is er een eigen, veel dichterbij gelegen zaak. Daarover verderop meer.
Wat heeft de jury besloten?
Het proces duurde ongeveer twee weken. Centraal stond het schandaal dat in 2018 losbarstte: een persoonlijkheidsquiz op Facebook verzamelde gegevens van zo'n 87 miljoen profielen, ook van vrienden van mensen die de quiz invulden. Die data kwamen terecht bij het politieke adviesbureau Cambridge Analytica, dat ermee gerichte verkiezingsadvertenties maakte.
De jury ging op twee hoofdpunten mee met de aanklager:
- Facebook gaf misleidende informatie over hoe veilig gebruikersgegevens waren. Dat raakte volgens de jury de hele bevolking van New Mexico, ruim twee miljoen mensen.
- Het bedrijf gaf een onjuist beeld van het onderzoek dat het na het schandaal zei te doen naar app-ontwikkelaars die gegevens verzamelden.
Op één punt kreeg de staat geen gelijk. Dat Facebook ook onjuiste beweringen deed over het verwijderen van schadelijke inhoud, zoals desinformatie over COVID-19, vond de jury niet bewezen.
Hoeveel moet Meta betalen?
Dat is nog open. Volgens AP stelde de jury ruim 43 miljoen overtredingen van de consumentenbeschermingswet van New Mexico vast. De staat vraagt het wettelijke maximum van 5.000 dollar per overtreding. Wie dat vermenigvuldigt, komt met rente op een theoretisch bedrag van rond de 215 miljard dollar, maar dat is een bovengrens en geen verwachting. De rechter bepaalt de uiteindelijke boete; AP noemt een zitting op 1 oktober. Torrez zegt dat al het geld naar het onderwijs in de staat gaat.
Meta laat via woordvoerder Alex Burgos weten het niet eens te zijn met het oordeel en zich te blijven verdedigen. Hoger beroep is niet formeel aangekondigd, maar ligt voor de hand.
Waarom alleen New Mexico?
In augustus sloot Meta een schikking van tot 18 miljard dollar met een groep Amerikaanse staten in een zaak over de veiligheid van minderjarigen. Daarin stond ook dat Meta niet meer aansprakelijk kon worden gesteld voor Cambridge Analytica. New Mexico tekende niet en procedeerde alleen verder. Ook Florida deed niet mee, omdat het de afspraken te mild vond. Eerder dit jaar won New Mexico al een andere zaak tegen Meta over de bescherming van minderjarigen, goed voor 942 miljoen dollar.
En in Nederland?
De Amerikaanse uitspraak geldt alleen in New Mexico. Nederlandse gebruikers krijgen er geen cent door. Maar ook hier ligt Facebook onder vuur, via een collectieve zaak van de Consumentenbond en de Data Privacy Stichting (DPS).
Op 15 maart 2023 oordeelde de rechtbank Amsterdam (ECLI:NL:RBAMS:2023:1407) dat Meta Ireland, dat Facebook in Europa exploiteert, jarenlang onrechtmatig met gegevens van Nederlandse gebruikers omging. Het ging om de periode van april 2010 tot januari 2020. Volgens de rechtbank werden gebruikers onvoldoende geïnformeerd, ontbrak toestemming voor het gebruik van hun gegevens voor advertenties en werd essentiële informatie achtergehouden. Ook de doorgifte van gegevens naar de Verenigde Staten vond de rechter onrechtmatig.
Een schadevergoeding is daarmee nog niet toegekend. De zaak loopt in hoger beroep. Volgens de Consumentenbond hebben zich al meer dan 270.000 mensen aangesloten en staat de zaak op 6 oktober 2026 op de rol voor dagbepaling arrest: dan hoort men wanneer het gerechtshof uitspraak doet. Deelnemen kan ook zonder lidmaatschap en volgens het no cure, no pay-principe.
Voor Belgische gebruikers geldt deze Nederlandse claim niet. Onder de AVG kunnen toezichthouders tegenwoordig boetes tot 4 procent van de wereldwijde jaaromzet opleggen; voor Meta is de Ierse Data Protection Commission de leidende toezichthouder.
Meta en privacy blijven ook op andere fronten botsen, van de discussie over AI-training met beelden van camerabrillen tot nieuwe hardware zoals de Meta VR Glasses. Ook tussen andere platforms en Europese regels schuurt het, zie de DSA-boete voor X.
Veelgestelde vragen
Krijg ik als Nederlandse gebruiker geld door de uitspraak in New Mexico?
Nee. Die zaak gaat alleen over New Mexico en het geld gaat naar de staat zelf.
Moet Meta echt meer dan 200 miljard dollar betalen?
Zeer onwaarschijnlijk. Dat is het theoretische maximum. De rechter kan een veel lager bedrag vaststellen en Meta kan in beroep gaan.
Kan ik nog meedoen aan de Nederlandse Facebook-claim?
Volgens de Consumentenbond kunt u zich via hun website aanmelden, ook als u geen lid bent. Er zijn geen kosten als de claim niet slaagt.
Wat was Cambridge Analytica?
Een Brits politiek adviesbureau dat via een Facebook-quiz verzamelde gegevens gebruikte voor verkiezingsreclame. Het schandaal kwam in maart 2018 aan het licht; het bedrijf ging kort daarna ter ziele.
Coverfoto: ingang van het Facebook-hoofdkantoor in Menlo Park, LPS.1, CC0 (Wikimedia Commons).
