Facebook, sekiz yıl önce patlak veren Cambridge Analytica skandalı yüzünden ABD'de bir davayı kaybetti. New Mexico eyaletinin başkenti Santa Fe'deki jüri, 25 Eylül Cuma günü şirketin kullanıcılarını kişisel verilerinin nasıl korunduğu konusunda yanılttığına karar verdi. Meta'nın ne kadar ödeyeceği henüz belli değil; tutarı şimdi hâkim belirleyecek.
Davayı açan New Mexico Başsavcısı Raúl Torrez, kararı "tarihi" diye niteledi. New Mexico, Cambridge Analytica meselesini mahkemeye kadar taşıyan tek ABD eyaleti.
Jüri neye karar verdi?
Olayın kökü 2018'e uzanıyor. O yıl, Facebook'ta üçüncü taraf uygulama olarak çalışan bir kişilik testinin yaklaşık 87 milyon profilin verisini topladığı ortaya çıkmıştı. Test yalnızca onu çözen kişilerin değil, arkadaşlarının bilgilerini de çekiyordu. Veriler, 2016'da Trump kampanyası için de çalışan siyasi danışmanlık şirketi Cambridge Analytica'ya satılmış ve hedefli seçim reklamlarında kullanılmıştı.
Yaklaşık iki hafta süren duruşmaların ardından jüri, savcılığın iki temel iddiasını kabul etti:
- Facebook'un veri güvenliğiyle ilgili açıklamaları yanıltıcıydı ve bu durum eyaletin tamamını, yani 2 milyonu aşkın kişiyi etkiledi.
- Şirket, skandaldan sonra uygulama geliştiricilerine yönelik başlattığını söylediği incelemeleri gerçeğe aykırı biçimde anlattı.
Jüri üçüncü bir iddiayı ise reddetti: Facebook'un COVID-19 dezenformasyonu gibi zararlı içerikleri kaldırma konusunda yalan söylediği kanıtlanamadı.
Meta ne kadar ceza ödeyebilir?
Burada kaynaklar farklı rakam veriyor. AP, jürinin eyaletin tüketiciyi koruma yasasına yönelik 43 milyonu aşkın ihlal tespit ettiğini yazarken CBS News ihlal sayısını 2 milyonun üzerinde veriyor. Savcılık her iki durumda da yasanın öngördüğü üst sınırı, yani ihlal başına 5.000 doları istiyor.
| Hesap | İhlal sayısı | Teorik üst sınır |
|---|---|---|
| CBS News'e göre | 2 milyonun üzerinde | 10 milyar doların üzerinde (≈489 milyar TL) |
| AP'ye göre | 43 milyonun üzerinde | 200 milyar doların üzerinde (≈9,8 trilyon TL) |
TL karşılıkları TCMB'nin 25 Eylül 2026 döviz satış kuruyla (1 $ = 48,88 TL) yaklaşık olarak hesaplanmıştır.
Bunlar tahmin değil, kâğıt üzerindeki tavan rakamlar. Hâkim çok daha düşük bir ceza verebilir, Meta da üst mahkemeye gidebilir. AP'ye göre ceza duruşması 1 Ekim'de yapılacak. Torrez, alınacak paranın tamamının eyaletin eğitim fonuna aktarılacağını söyledi. New Mexico ayrıca benzer uygulamaları ileride yasaklayacak bir tedbir kararı da talep ediyor.
Meta sözcüsü Alex Burgos ise AP'ye yaptığı açıklamada "Karara katılmıyoruz ve kendimizi savunmaya devam edeceğiz" dedi. Şirket, mahkemeye sunulan kanıtların eskidiğini savunuyor.
Diğer eyaletler neden dava açmadı?
Meta, ağustosta birçok ABD eyaletiyle çocukların güvenliğine ilişkin bir davada 18 milyar dolara kadar ödeme yapacağı bir uzlaşmaya varmıştı. Bu anlaşma, Meta'yı Cambridge Analytica kaynaklı gelecekteki taleplerden de muaf tutuyordu. New Mexico uzlaşmayı imzalamayıp davayı tek başına sürdürdü; Florida da anlaşmayı yetersiz bulup reddetti.
New Mexico'nun Meta'ya karşı ilk zaferi de değil bu. Eyalet, çocukların korunmasına ilişkin iki aşamalı bir davada daha önce 942 milyon dolar kazanmış, mahkeme Meta'ya yaş doğrulama ve kullanım süresi sınırı getirme yükümlülüğü koymuştu.
Türkiye'deki kullanıcılar için ne anlama geliyor?
Kısa cevap: doğrudan bir etkisi yok. Karar yalnızca New Mexico için geçerli ve eyalet dışındaki kullanıcılara tazminat öngörmüyor. Facebook 2018'de etkilenen hesapların büyük bölümünün ABD'de olduğunu açıklamıştı; Türkiye'den kaç profilin etkilendiğine dair ayrıntılı bir resmi rakam bulunmuyor.
Türkiye'de Facebook'a yönelik yaptırımlar ise KVKK üzerinden geldi. Kişisel Verileri Koruma Kurulu, Nisan 2019'da Cambridge Analytica'dan bağımsız bir olay için, fotoğraf API'sindeki bir hata yüzünden kullanıcı fotoğraflarının üçüncü taraf uygulamalara 12 gün boyunca açık kalması nedeniyle Facebook'a toplam 1,65 milyon TL idari para cezası verdi. Bu tutarın 1,1 milyon TL'si gerekli teknik ve idari tedbirleri almamak, 550 bin TL'si ihlali Kurul'a bildirmemek içindi. Aynı yıl Eylül'de başka bir ihlal için 1,6 milyon TL'lik ikinci ceza geldi.
Kendi verilerinizin hangi uygulamalarla paylaşıldığını görmek için Facebook'ta Ayarlar ve gizlilik > Ayarlar > Uygulamalar ve internet siteleri bölümüne bakabilirsiniz (menü adları sürüme göre değişebilir). Kullanmadığınız uygulamaların erişimini kaldırmak iyi bir alışkanlık. KVKK'nın son dönemdeki kararları için 12 şirkete verilen veri ihlali cezaları haberimize göz atabilirsiniz.
Arka plan: Meta'nın veri sınavı bitmiyor
Karar, Meta'nın yeni ürünlerle kullanıcı verisine her zamankinden daha yakın durduğu bir döneme denk geliyor. Şirket bu hafta Connect 2026'da Meta VR Glasses'ı duyurdu; kişisel yapay zeka ajanı Muse ise ABD'de hızla yayılıyor. Kameralı akıllı gözlüklerin çektiği görüntülerin yapay zeka eğitiminde nasıl kullanıldığı da Avrupa'da tartışma konusu.
Sık sorulan sorular
Türkiye'deki Facebook kullanıcıları bu davadan tazminat alacak mı?
Hayır. Dava yalnızca New Mexico eyaletini kapsıyor ve paranın eyaletin eğitim fonuna gitmesi planlanıyor.
Meta gerçekten milyarlarca dolar ödeyecek mi?
Belli değil. Konuşulan rakamlar teorik üst sınır. Cezayı hâkim belirleyecek, Meta'nın itiraz hakkı var.
Cambridge Analytica neydi?
Facebook'taki bir kişilik testi üzerinden toplanan verileri hedefli seçim reklamları için kullanan İngiliz siyasi danışmanlık şirketiydi. Skandal Mart 2018'de ortaya çıktı, şirket kısa süre sonra faaliyetlerini durdurdu.
Cambridge Analytica yüzünden daha önce ceza verildi mi?
Evet. ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC) 2019'da Facebook ile 5 milyar dolarlık bir uzlaşmaya vardı, İngiltere'nin veri koruma otoritesi ICO ise 2018'de 500 bin sterlin ceza kesti.
Kapak görseli: Facebook'un Menlo Park'taki genel merkezi, LPS.1, CC0 (Wikimedia Commons).
