Anthropic verliest in hoger beroep: Pentagon mag Claude blijven weren

Anthropic, het bedrijf achter de AI-assistent Claude, heeft een belangrijke rechtszaak tegen het Amerikaanse ministerie van Defensie verloren. Het federale hof van beroep voor het District of Columbia besliste op vrijdag 25 september met 2 tegen 1 stemmen dat het Pentagon Anthropic mocht aanmerken als leveringsketenrisico (supply chain risk). Zolang dat label blijft staan, mogen het Amerikaanse leger en bedrijven die voor het Pentagon werken de Claude-modellen in die opdrachten niet inzetten.

Opvallend: een maand eerder kreeg Anthropic in San Francisco juist gelijk over een vergelijkbare maatregel. De strijd is dus nog lang niet beslecht.

Wat heeft het hof precies besloten?

De meerderheid bestond uit rechters Gregory Katsas en Neomi Rao. Zij verwierpen alle drie de argumenten van Anthropic: dat het label willekeurig was, geen wettelijke basis had en in strijd was met de grondwet. Het Pentagon beriep zich op een Amerikaanse wet uit 2018 over de veiligheid van toeleveringsketens. Volgens het ministerie vormde verdere integratie van Claude in de militaire IT-systemen een veiligheidsrisico in de zin van die wet.

Rechter Karen LeCraft Henderson was het daar niet mee eens. In haar afwijkende mening stelde ze in de kern dat Anthropic zijn voorwaarden altijd openlijk had gecommuniceerd, en dat daarom van misleidende beïnvloeding geen sprake kon zijn.

Anthropic reageerde kort: "We remain confident in our position and are considering all options, including further review." Het bedrijf blijft dus achter zijn standpunt staan en bekijkt alle mogelijkheden, ook een nieuwe toetsing.

Waarom zeggen twee rechters iets anders?

Het Pentagon nam in maart twee afzonderlijke besluiten, elk op een andere wettelijke grondslag. Anthropic moest daarom op twee plekken procederen: in Californië en in Washington.

In San Francisco legde rechter Rita Lin de maatregel eind maart al voorlopig stil. Volgens haar bood de wet geen ruimte om een Amerikaans bedrijf als mogelijke saboteur te behandelen omdat het kritiek had geuit; ze noemde dat een "orwelliaanse" gedachte. De regering ging begin april in beroep. Op 28 augustus verklaarde Lin het eerste besluit definitief onrechtmatig: het was volgens haar een vergelding voor kritiek op de regering en daarmee in strijd met de vrijheid van meningsuiting.

De uitspraak van vrijdag gaat over het tweede besluit, dat in Washington werd behandeld. Per saldo is één verbod gesneuveld en staat het andere nog overeind. In de praktijk is dat ene label genoeg om Claude buiten het Pentagon te houden.

Waar draait het conflict om?

De kern zit in de gebruiksvoorwaarden van Anthropic. Het bedrijf verbiedt contractueel dat Claude wordt ingezet voor dodelijke autonome wapens en voor massasurveillance binnen de VS. Anthropic weigerde die bepalingen voor het Pentagon te versoepelen. Minister van Defensie Pete Hegseth greep daarop naar een middel dat normaal wordt gebruikt tegen leveranciers uit vijandige landen.

Dat een Amerikaans AI-bedrijf zo'n label krijgt, is uitzonderlijk. Rechter Lin wees eerder op een tegenstrijdigheid: de regering noemde Anthropic een veiligheidsrisico, maar overwoog tegelijk de inzet van de Defense Production Act en bleef over opdrachten onderhandelen.

Wat betekent dit voor Nederland en België?

Voor vrijwel iedereen hier: niets. Wie Claude in Nederland of België gebruikt via de app, de browser of de API, privé of zakelijk, merkt niets van de uitspraak. Prijzen, beschikbaarheid en privacyvoorwaarden blijven gelijk. Het verbod geldt voor het Amerikaanse leger en voor toeleveranciers binnen hun Pentagon-opdrachten. Of en hoe dat ook Europese defensiebedrijven met Amerikaanse contracten raakt, is niet in detail openbaar.

Juridisch is er een duidelijk verschil met Europa. De AI-verordening (AI Act) van de EU sluit AI-systemen die uitsluitend voor militaire doeleinden, defensie of nationale veiligheid worden gebruikt uitdrukkelijk uit van haar werkingssfeer. Een conflict als dit, over de grenzen van militair AI-gebruik, valt daar dus buiten. Wel speelt de vraag hoe afhankelijk Europa is van Amerikaanse AI-leveranciers, zie bijvoorbeeld de Nederlands-Duitse wedstrijd van NADI en SPRIND voor zuinige AI-chips.

Commercieel groeit Anthropic intussen hard door. Deze week werd een clouddeal met Akamai van 11,6 miljard dollar bekend. Volgens TechCrunch bereidt het bedrijf ook een beursgang voor, zonder vastgestelde datum. Een openstaand geschil met de Amerikaanse overheid zullen beleggers dan nauwlettend volgen.

Hoe gaat het verder?

Anthropic kan vragen om behandeling door het voltallige hof van beroep of naar het Supreme Court stappen. Daarnaast kan de regering zich nog verzetten tegen de uitspraak uit San Francisco. Een snel einde ligt niet in het verschiet. Wat Claude inhoudelijk kan, ziet u onder meer in ons bericht over de ontdekking van een CRISPR-achtig enzymsysteem met Claude.

Veelgestelde vragen

Wat is een "leveringsketenrisico"?

Met dit label kan de Amerikaanse overheid een leverancier uitsluiten van defensie-aankopen als zij een risico voor de nationale veiligheid ziet. Producten van dat bedrijf mogen dan in de betreffende Pentagon-projecten niet worden gebruikt.

Heeft Anthropic de zaak definitief verloren?

Nee. Eén aanwijzing is in San Francisco vernietigd, de andere is nu bevestigd. Anthropic kan nog verdere rechtsmiddelen inzetten.

Kan ik Claude in Nederland of België blijven gebruiken?

Ja. De uitspraak raakt alleen het Amerikaanse leger en Pentagon-toeleveranciers. Voor gewone gebruikers en bedrijven verandert er niets.

Waarom kregen Anthropic en het Pentagon ruzie?

Anthropic wilde zijn verbod op gebruik voor autonome wapens en massasurveillance niet schrappen. Het Pentagon zag dat als een poging van een leverancier om militair gebruik te controleren.

Coverfoto: het Pentagon, foto David B. Gleason, CC BY-SA 2.0 (Wikimedia Commons).