Turkcell ve TÜBİTAK, mobil sinyali duvarlara ve camlara rağmen istenen noktaya taşımayı amaçlayan yerli akıllı yüzey prototiplerini ilk kez sahada denedi. Turkcell'in 13 Ekim tarihli açıklamasına göre testler, İstanbul'daki Turkcell Kartal Plaza ile Kocaeli'deki TÜBİTAK Gebze Kampüsü'nde, laboratuvar yerine ticari nitelikli bir altyapı üzerinde yapıldı. Sonuç: 3,7 GHz ve 26 GHz bantlarında 5G sinyal kalitesinde en az 10 dB iyileşme.
Akıllı yüzeyler 6G'nin temel bileşenlerinden biri olarak görülüyor. Türkiye'de 5G'nin 1 Nisan'da devreye girmesinin ardından operatörler bir sonraki kuşak için de hazırlığa başlamıştı. Turkcell'in 3GPP'deki 6G standart çalışmaları daha çok masa başı tarafıydı; bu kez ortada sahada ölçülmüş bir donanım var.
Akıllı yüzey nedir, ne işe yarar?
Akıllı yüzey, üzerine düşen radyo dalgalarını belirli bir yöne yansıtan, geçiren ya da odaklayan özel desenli panellerdir. Baz istasyonu gibi sinyal üretmez; var olan sinyali, bina köşesi ya da kalın cam gibi engeller yüzünden ulaşamadığı yere "yönlendirir". Bu yüzden ek baz istasyonu kurmanın zor ya da pahalı olduğu kapalı alanlar ve yoğun şehir merkezleri için ucuz bir kapsama çözümü olarak konuşuluyor.
Konu özellikle yüksek frekanslarda önem kazanıyor. 26 GHz gibi milimetre dalga (mmWave) bantları çok yüksek hız sunuyor ama sinyal bir duvarda, hatta insan vücudunda bile kolayca zayıflıyor. 6G'de daha da yüksek frekansların kullanılması beklendiği için sinyali akıllıca yönlendirmek kritik hale geliyor.
Hangi prototipler denendi?
Çalışmada üç farklı tasarım sahaya çıktı. Prototipleri TÜBİTAK BİLGEM HİSAR Lab ile TÜBİTAK MAM'ın Fonksiyonel Malzemeler Laboratuvarı (MİLTAL) geliştirdi; projenin koordinasyonunu Turkcell'in 6G Ar-Ge birimi 6GEN.LAB üstlendi.
| Prototip | Açılımı | Nasıl çalışıyor? |
|---|---|---|
| SRS | Statik yansıtıcı yüzey | Güç tüketmeden sinyali sabit bir yöne yansıtıyor, zayıf çeken bölgeyi besliyor |
| STS | Statik geçirgen yüzey | Sinyalin bina camından geçerken kaybettiği gücü azaltıyor, camın optik filtreleme özelliğini koruyor |
| RIS | Uyarlanabilir akıllı yüzey | Şebeke tarafından kontrol ediliyor; düşük güçle sinyali ihtiyaç olan noktaya dinamik olarak odaklıyor |
İlk ikisi pasif ve sabit çalışıyor, yani bir kez takılınca hep aynı yöne hizmet veriyor. RIS ise işin "akıllı" kısmı: yönünü şebekeden gelen komutla değiştirebiliyor. TÜBİTAK'a göre RIS prototipi, Türkiye'de 5G'nin ana bandı olan N78 (3,5 GHz civarı) için geliştirilen ilk yerli RIS.
Testlerde ne ölçüldü?
Turkcell'in açıklamasına göre üç tasarım da test edilen bölgelerde sinyal performansını belirgin biçimde artırdı ve 5G sinyal kalitesinde en az 10 dB iyileşme kaydedildi. Desibel logaritmik bir ölçü olduğu için 10 dB, alınan sinyal gücünün yaklaşık 10 katına çıkması anlamına geliyor. Ancak şirket, ölçümlerin hangi noktada, hangi cihazla ve hangi mesafede yapıldığını, kullanıcı tarafında indirme hızına ne kadar yansıdığını paylaşmadı.
Turkcell'de şebeke teknolojilerinin başındaki genel müdür yardımcısı Prof. Dr. Vehbi Çağrı Güngör sonucu şöyle değerlendirdi: "Turkcell olarak, 6G'ye yönelik yerli inovasyonlarda öncü konumdayız." TÜBİTAK Başkanı Prof. Dr. Orhan Aydın ise SRS, STS ve RIS tasarımlarının yüksek frekanslı haberleşmede Türkiye'nin ilk yerli örnekleri olduğunu vurguladı.
Bu ne anlama geliyor? Telefonumda sinyal artacak mı?
Kısa vadede hayır. Bunlar prototip; Turkcell, bundan sonraki adımın ürünleştirme süreçleri ve yeni meta-yüzey çözümleri olacağını söylüyor ama gerçek şebekede ne zaman kullanılacağına dair bir takvim açıklamadı. Fiyat, üretim adedi ya da hangi binalara kurulacağı da belli değil.
Orta vadede ise iki etkisi olabilir:
- Kapalı alan kapsaması: AVM, plaza, metro istasyonu gibi yerlerde 5G sinyali ek baz istasyonu yerine pasif panellerle güçlendirilebilir. Bu, özellikle mmWave'in yaygınlaşması için önemli.
- Yerli tedarik ve standart: Turkcell, çalışmanın 6G standartları tamamlanmadan önce Türkiye'nin uluslararası standardizasyon süreçlerindeki rekabet gücünü artıracağını belirtiyor. Yerli donanım, ithal şebeke ekipmanına bağımlılığı azaltma hedefiyle de örtüşüyor.
Arka plan: Türkiye'de 6G yarışı
6G'nin ilk resmi standartlarının 3GPP'nin Release 21 sürümüyle gelmesi bekleniyor; bu sürümün işlevsel dondurma tarihi Aralık 2028. Türkiye'de Turkcell 3GPP çalışmalarına katkı verirken Türk Telekom Eylül'de 6G odaklı bir Ar-Ge bilim kurulu kurdu. Yerli donanım cephesinde ise ASELSAN'ın Türk Telekom'la yerli telefon ve GÖKBAĞI uydu ağı projeleri öne çıkıyor.
Sık sorulan sorular
Akıllı yüzey (RIS) nedir?
Radyo sinyallerini yansıtarak, geçirerek ya da odaklayarak zayıf çeken bölgelere yönlendiren özel paneldir. Kendisi sinyal üretmez; RIS türü yönünü şebeke komutuyla değiştirebilir.
Testler nerede yapıldı?
Turkcell Kartal Plaza (İstanbul) ve TÜBİTAK Gebze Kampüsü'nde (Kocaeli), 3,7 GHz ve 26 GHz bantlarında.
Turkcell müşterileri bundan ne zaman yararlanacak?
Henüz açıklanmadı. Turkcell yalnızca ürünleştirme çalışmalarının süreceğini söyledi.
6G Türkiye'ye ne zaman gelecek?
Resmi bir tarih yok. İlk 6G standartları 3GPP'de hâlâ yazılıyor; operatörlerin bugünkü çalışmaları Ar-Ge ve hazırlık aşamasında.
