Operatörlerde 6G hazırlığı: Turkcell 3GPP'de, Türk Telekom'dan bilim kurulu

Türkiye'de 5G'nin ticari olarak kullanıma açılmasının üzerinden henüz altı ay geçti, ama operatörler şimdiden bir sonraki kuşağa hazırlanıyor. Turkcell 18 Eylül'de, mühendislerinin 6G'nin küresel standartlarını yazan uluslararası kuruluş 3GPP bünyesinde çalıştığını duyurdu. Bir gün sonra Türk Telekom, 6G başta olmak üzere geleceğin teknolojilerine odaklanan Ar-Ge ve İnovasyon Bilim Kurulu'nu kurduğunu açıkladı.

İki duyuru farklı yollar izliyor: Turkcell standart masasında söz sahibi olmayı, Türk Telekom ise akademiyle kalıcı bir köprü kurmayı öne çıkarıyor. Ortak mesaj ise aynı: 6G'yi sadece satın alan değil, şekillendiren taraf olmak.

Turkcell 3GPP'de hangi konularda çalışıyor?

3GPP (3rd Generation Partnership Project), telefonların ve baz istasyonlarının dünyanın her yerinde birbiriyle uyumlu çalışmasını sağlayan mobil iletişim standartlarının yazıldığı küresel platform. 4G ve 5G'nin teknik kuralları da burada belirlendi. Operatörler, cihaz üreticileri ve araştırma kurumları bu çalışmalara teknik önerilerle katılıyor.

Turkcell'in açıklamasına göre şirketin mühendisleri 6G standardizasyonunda şu başlıklara odaklanıyor:

• Yapay zekâ yerleşik şebekeler (AI-native network): Yapay zekânın sonradan eklenen bir araç değil, şebeke tasarımının ve yönetiminin temel parçası olması. Hedef, şebekenin koşulları kendisi analiz edip sorunları tespit etmesi ve kaynakları insan müdahalesi en aza inecek şekilde düzenlemesi.
• Uydu ve hava platformlarıyla entegrasyon: Karasal mobil şebekenin uydularla ve diğer hava platformlarıyla birlikte çalışması, böylece kapsamanın baz istasyonu olmayan bölgelere uzanması.
• Yeni nesil radyo teknolojileri ve şebeke kaynaklarının verimli yönetimi.
• Hizmete göre özelleştirilebilen şebekeler.
• Entegre Algılama ve İletişim (ISAC): Şebekenin veri taşıyan sinyalleri bir tür radar gibi de kullanarak ortamdaki insanları, araçları ve hareketi fark edebilmesi.

Turkcell'de şebeke teknolojilerinin başındaki genel müdür yardımcısı Prof. Dr. Vehbi Çağrı Güngör, şirketin önceliğini şöyle özetledi: "Bizim için öncelik, bu teknolojilerin nasıl çalışacağını belirleyen süreçlerde söz sahibi olmak." Şirket, 3GPP'ye kaç teknik katkı sunduğunu ya da hangi çalışma gruplarında yer aldığını açıklamadı.

Türk Telekom'un bilim kurulunda kimler var?

Türk Telekom'un kurduğu kurul, yurt içinden ve yurt dışından altı akademisyenden oluşuyor:

Kurul; 6G ve yeni nesil ağların yanı sıra uydu haberleşmesi, yapay zekâ ve kuantum alanlarına odaklanacak. Şirket, kurulun çalışmalarını dört eksende yürüteceğini açıkladı. Duyuruda bunlardan "yeni nesil ağlar" ve araştırmacılarla sektörün deneyimini buluşturacak "yetenek ekosistemi" eksenleri ayrıntılandırıldı.

Türk Telekom CEO'su Ebubekir Şahin, hedefi Türkiye'yi "yalnızca teknolojiyi tüketen değil, küresel standartları belirleyen" bir teknoloji üssüne dönüştürmek olarak tanımladı. Şirket, 2024'te Türkiye'de en fazla patent başvurusu yapan firma olduğunu, 2025'te 921 başvuru yaptığını ve son üç yılda başvuru sayısının 2.000'i aştığını da hatırlattı.

6G ne zaman gelecek?

Kısa cevap: Telefonunuzda 6G simgesini görmek için daha birkaç yıl var. 3GPP'nin takvimine göre süreç şöyle ilerliyor:

Yani 6G'nin teknik kuralları şu anda yazılıyor. Bu masada bulunan şirketlerin önerileri, ileride dünyadaki tüm 6G cihazlarında ve şebekelerinde kullanılacak çözümlere dönüşebiliyor. Bu da patent geliri ve teknoloji ihracatı açısından somut bir karşılık demek.

Kullanıcı için bu ne anlama geliyor?

Bugün için doğrudan bir etki yok: Tarifeler, kapsama ya da hızlarda bu duyurulara bağlı bir değişiklik beklenmiyor. Ama iki şirketin öne çıkardığı başlıklar, önümüzdeki on yılda mobil deneyimin nasıl değişebileceğine dair ipuçları veriyor:

• Uydu bağlantısı: Dağ, deniz ya da kırsal bölgelerde bugün sinyal olmayan yerlerde, telefonun doğrudan uyduya bağlanabildiği hibrit şebekeler.
• Kendi kendini yöneten şebekeler: Arızaların ve yoğunlukların yapay zekâ tarafından anlık tespit edilip giderilmesi. Kullanıcı açısından bu, maç ya da konser gibi kalabalık ortamlarda daha istikrarlı bağlantı anlamına gelebilir.
• Algılayan şebekeler (ISAC): Radyo sinyalleriyle trafik yoğunluğu veya kalabalık tespiti. Turkcell bunun için akıllı şehirler, ulaşım ve afet yönetimini örnek gösteriyor. Bu tür bir yetenek, kişisel verilerin korunması açısından da yeni soruları gündeme getirecek.

Arka plan: 5G daha yeni başladı

Türkiye'de 5G, Nisan 2026'da ticari olarak devreye girdi. Operatörlerin bir yandan 5G yatırımlarını sürdürüp bir yandan 6G masasına oturması ilk bakışta erken görünebilir. Ancak mobil sektörde standartlar ticari lansmandan yıllar önce belirleniyor: 5G'nin ilk standartları 2018'de yayımlanırken Türkiye'de ticari 5G ancak 2026'da başladı. Dolayısıyla 6G'nin kurallarına etki etmek isteyen bir şirket için masaya oturma zamanı tam da bugün. İki operatörün Eylül'deki duyuruları bu açıdan okunabilir.

Vodafone Türkiye'nin Eylül ayında yayımladığı basın bültenlerinde ise 6G'ye dair benzer bir duyuru yer almadı.

Sık sorulan sorular

6G, 5G'den ne kadar hızlı olacak?

Nihai hız hedefleri henüz standartlarda netleşmedi. Operatörlerin açıklamalarında da hızdan çok yapay zekâ, uydu entegrasyonu ve algılama gibi yeni yetenekler öne çıkıyor.

Türkiye'de 6G ne zaman kullanılabilir?

Resmi bir takvim yok. 3GPP'nin ilk 6G standartlarını 2028 sonu-2029 başında tamamlaması bekleniyor. Ticari şebekeler genellikle standartlardan birkaç yıl sonra devreye giriyor.

3GPP nedir?

Mobil iletişim standartlarını geliştiren uluslararası iş birliği platformu. 3G'den 5G'ye kadar kullandığımız mobil teknolojilerin teknik kuralları burada yazıldı ve 6G de bu çatı altında hazırlanıyor.