X'te çok sayıda hesaba erişim engeli: Gerekçe 'spekülasyon'

Türkiye'de X (eski adıyla Twitter) üzerindeki çok sayıda hesap, sermaye piyasası araçlarıyla ilgili "spekülasyon amaçlı paylaşım" yaptıkları gerekçesiyle erişime kapatıldı. Geçen hafta başlayan engellemeler, İstanbul ve Ankara'daki başsavcılıkların soruşturmalarıyla bağlantılı ve 5651 sayılı Kanun'un 8/A maddesine dayanıyor. İfade Özgürlüğü Derneği'nin (İFÖD) kayıtlarına bakılırsa listedeki hesaplara bugüne kadar yaklaşık 12 milyon takipçi ulaşıyordu. Kararlar, piyasayı sarsan yatırım fonu soruşturmasının hemen ardından geldi.

Hangi hesaplar engellendi?

İFÖD'ün EngelliWeb projesinin 22 Eylül'de yayımladığı listede, ekonomi ve finans alanında paylaşım yapan hesapların yanı sıra gazeteciler, bir siyasetçi ve bir oyuncu da yer alıyor. Kamuoyunca bilinen isimlerden bazıları şöyle:

Resmi makamlar engellenen hesapların tam sayısını açıklamadı. İFÖD de listenin tespit edilebilen hesaplardan oluştuğunu ve güncellenmeye açık olduğunu belirtiyor. Bazı hesaplar, X tarafından Türkiye'deki kullanıcılar için görünmez hâle getirildi; yurt dışından bakıldığında ise erişilebilir durumda.

Kararın hukuki dayanağı ne?

Engellerin dayanağı olan 8/A maddesi, "milli güvenlik" ve "kamu düzeninin korunması" gibi gerekçelerle içeriğe ya da hesaba hızlı erişim engeli getirilmesine imkân tanıyan düzenleme. Bu maddeyle verilen kararlar Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) üzerinden uygulanıyor ve sosyal ağ sağlayıcılarına iletiliyor. Platform karara uymazsa reklam yasağı ve bant genişliği daraltma gibi yaptırımlar gündeme gelebiliyor; bu yüzden X gibi büyük platformlar genellikle hesabı yalnızca Türkiye'den görünmez yapma yolunu seçiyor.

Bu vakada öne çıkan gerekçe, sermaye piyasası araçları hakkında "korku ve paniğe yol açabilecek spekülatif paylaşımlar". Yani kararlar, belirli bir hisse ya da fon hakkında yanıltıcı yorum yapıldığı iddiasına dayanıyor. Engellenen hesapların hangi paylaşımı nedeniyle listeye girdiği ise kamuoyuyla paylaşılmadı.

Fon soruşturmasıyla bağlantısı

Erişim engelleri, eylül ortasında patlak veren yatırım fonu krizinin devamında geldi. Olayların sırası şöyle:

• 17 Eylül: Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), yedi portföy yönetim şirketinin (Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1 Capital, Pardus ve Bulls) kurduğu fonlar için tasfiye kararı verdi ve bu fonları TEFAS'ta alım satıma kapattı. SPK ayrıca bazı hisselerdeki işlemlerle ilgili piyasa dolandırıcılığı suç duyurusunda bulundu ve bazı kişilere iki yıl işlem yasağı getirdi.
• Sonraki günler: Basına yansıyan bilgilere göre tasfiye edilen fonlarda 455 binden fazla bireysel yatırımcı bulunuyor.
• Son bir hafta: Başsavcılıkların soruşturmaları sosyal medyaya uzandı; piyasalarla ilgili paylaşım yapan hesaplara erişim engeli getirilmeye başlandı.
• 22 Eylül: İFÖD, tespit ettiği hesapların listesini yayımladı.

Fon krizinin ayrıntıları ve yatırımcıların hakları, ekonomi basınında ayrıca takip ediliyor. Biz bu haberde konunun dijital haklar ve platform tarafına odaklanıyoruz.

Bu ne anlama geliyor?

Türkiye'de erişim engeli yeni bir konu değil; ancak bu kez engellenen hesapların önemli bir kısmı, piyasa ve ekonomi hakkında düzenli yorum yapan uzmanlara ait. Bu durum üç açıdan dikkat çekiyor:

1. Bilgiye erişim: Yatırımcıların fon krizi sırasında takip ettiği bazı ekonomist ve gazeteciler, Türkiye'deki okurlarına X üzerinden ulaşamıyor. Kararlar, bu kişilerin diğer mecralardaki yazılarını kapsamıyor.
2. Hesap bazlı engel: Karar tek tek paylaşımları değil, hesabın tamamını kapsıyor. Hesap sahibi başka konularda da Türkiye'deki takipçilerine ulaşamıyor.
3. Platformların tutumu: X, bu dalga hakkında henüz kamuya açık bir açıklama yapmadı. Şirketin şeffaflık raporlarında Türkiye, yıllardır en çok yasal talep gönderen ülkeler arasında yer alıyor.

Türkiye'de platform erişimiyle ilgili son örneklerden biri de Discord'un 2024'ten beri süren erişim engeliydi. Erişim engellerinin teknik olarak nasıl uygulandığını ve VPN'lerin hukuki durumunu merak ediyorsanız VPN rehberimize göz atabilirsiniz.

Hesabı engellenenler ne yapabilir?

8/A kapsamındaki kararlara karşı, kararı veren sulh ceza hâkimliği nezdinde itiraz yolu açık. İç hukuk yolları tükendikten sonra Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru da mümkün. Anayasa Mahkemesi geçmişte hesap veya haber bazlı bazı erişim engellerinde ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine hükmetti. Somut bir dosyada hangi yolun izleneceği ise mutlaka bir avukatla değerlendirilmeli; burada verdiğimiz bilgiler genel çerçeveyi anlatıyor, hukuki tavsiye değil.

Sık sorulan sorular

Engellenen hesaplar silindi mi?

Hayır. Hesaplar X'te duruyor; yalnızca Türkiye'den erişim kısıtlandı. Türkiye'den bakan kullanıcılar hesabın içeriğini göremiyor.

Engellenen bir hesabı takip etmek ya da paylaşımını görmek suç mu?

Erişim engeli kararı, hesabın Türkiye'de gösterilmesini engellemeye yöneliktir; takipçilere yönelik bir yaptırım içermez. Ancak engellenen içeriği yeniden yaymanın ayrı hukuki sonuçları olabilir.

Kaç hesap engellendi?

Resmi bir sayı açıklanmadı. İFÖD'ün tespit edebildiği hesaplar toplamda yaklaşık 12 milyon takipçiye sahip; dernek listeyi güncellemeye devam ediyor.

X bu kararlara neden uyuyor?

Türkiye'deki sosyal ağ düzenlemesi, kararlara uymayan büyük platformlar için reklam yasağı ve bant daraltma gibi yaptırımlar öngörüyor. X'in yerel temsilcisi olduğu için kararlar doğrudan platforma iletiliyor.