De Nederlandse politie is deze week bij een opvallend grote groep mensen binnengevallen met één ding gemeen: een extra beveiligde Google Pixel-telefoon, vaak voorzien van het alternatieve besturingssysteem GrapheneOS. De acties vonden begin deze week plaats, met maandag 26 oktober als speciale actiedag, verspreid over het land en met de nadruk op de regio Rotterdam. Een 42-jarige man uit Ridderkerk, die zulke toestellen verkocht, is aangehouden en zit inmiddels 14 dagen langer vast.
Het Openbaar Ministerie bevestigt de aanhouding, maar zegt verder weinig. Voor gewone Pixel-bezitters roept de zaak vooral één vraag op: hoe veilig is zo'n "dichtgetimmerde" telefoon eigenlijk nog?
Wat weten we over de invallen?
Het AD meldde dat de politie deze week door het hele land binnenviel bij Pixel-gebruikers. Volgens strafadvocaten die Crimesite sprak, lag het zwaartepunt in de regio Rotterdam, en was maandag een speciale actiedag. Opvallend: de bezitters van de telefoons kregen te horen dat zij zelf geen verdachte waren in een strafrechtelijk onderzoek. Het ging de recherche om de toestellen zelf.
De telefoons werden in beslag genomen, terwijl de betrokkenen daarna weer werden heengezonden. Advocaten zeggen bovendien dat de politie al sinds ongeveer twee weken mensen met zo'n telefoon oppakt, en dat de recherche precies leek te weten waar de toestellen zich bevonden. Hoe dat kan, is niet bekend.
Hoeveel woningen in totaal zijn doorzocht, hebben politie en OM niet gemeld.
Wie is de aangehouden verkoper?
Het OM meldde op 30 oktober dat een 42-jarige Ridderkerker op maandag 26 oktober is aangehouden. Justitie verdenkt hem van witwassen en van lidmaatschap van een criminele organisatie. Zijn woning en zijn winkel zijn doorzocht. Daarbij nam de politie gegevensdragers in beslag, maar ook een auto, een motor en luxegoederen zoals horloges en sieraden.
Dat de man een wederverkoper van beveiligde Pixels is, meldde het Algemeen Dagblad; Crimesite nam dat over. Volgens Crimesite heeft een rechter-commissaris hem vrijdag voor veertien dagen vastgezet. Verder houden justitie en politie de lippen op elkaar. Het onderzoek loopt nog en de verdachte mag slechts beperkt contact hebben met de buitenwereld; daarom wordt er voorlopig niets meer naar buiten gebracht.
De naam van de verdachte is niet bekendgemaakt; wij noemen die ook niet.
Wat is GrapheneOS precies?
GrapheneOS is een gratis, open-source versie van Android die volledig draait om privacy en beveiliging. Het systeem werkt tot nu toe alleen op Google Pixel-telefoons; Motorola wordt de eerste andere fabrikant, zoals we schreven over de Motorola Signature 27 met GrapheneOS. Iedereen kan het zelf installeren.
| Pixel met Android van Google | Pixel met GrapheneOS | |
|---|---|---|
| Prijs besturingssysteem | inbegrepen | gratis download |
| Google-diensten | standaard ingebouwd | niet standaard, optioneel in een afgeschermde omgeving |
| Doel | gebruiksgemak en Google-integratie | zo min mogelijk aanvalsoppervlak en datalekken |
| Legaal in NL/BE | ja | ja |
Belangrijk om te weten: het gebruik van GrapheneOS is niet verboden. Journalisten, beveiligingsonderzoekers en privacybewuste gebruikers kiezen er bewust voor. Wie zo'n toestel bij een wederverkoper koopt, koopt het overigens niet bij het GrapheneOS-project zelf, dat de software gratis aanbiedt.
Waarom kiezen criminelen juist voor Pixels?
Nederland heeft een lange geschiedenis met het kraken van cryptotelefoons. Na de ontmanteling van diensten als EncroChat en Sky ECC verschoof het criminele milieu naar gewone smartphones met extra beveiliging, en de Pixel werd daarbij een populaire keuze.
Tegelijk liet het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) al meerdere keren zien dat ook Pixels niet onkraakbaar zijn. In 2021 kreeg het NFI toegang tot een zwaar beveiligde Pixel uit de vluchtauto bij de moord op Peter R. de Vries. In augustus maakte het OM in Breda bekend dat het NFI de Pixel van een verdachte in de zaak rond de drievoudige moord in Oosterhout had gekraakt. Of op die toestellen GrapheneOS draaide, is niet bekend.
In het criminele milieu en onder advocaten gaat volgens Crimesite het gerucht dat de politie bepaalde beveiligde Pixels heeft gehackt. Daarvoor is geen enkele bevestiging; politie en OM zeggen er niets over.
Wat betekent dit voor gewone Pixel-gebruikers?
Voor wie een Pixel gebruikt, met of zonder GrapheneOS, verandert er voorlopig niets. Het onderzoek richt zich op een vermoedelijk crimineel netwerk rond één verkoper, niet op het besturingssysteem of op Google. Houd uw telefoon wel up-to-date: beveiligingsupdates sluiten precies de lekken waar forensische software op mikt. Meer over privacyvriendelijke apps leest u in ons stuk over Signal zonder telefoonnummer.
Veelgestelde vragen
Is het verboden om een Pixel met GrapheneOS te hebben?
Nee. Het bezit en gebruik van GrapheneOS is in Nederland en België legaal. De verdenkingen in deze zaak gaan over witwassen en een criminele organisatie.
Waren alle mensen bij wie is binnengevallen verdachte?
Nee. Volgens advocaten kregen veel bewoners te horen dat zij geen verdachte waren. Wel werden hun telefoons in beslag genomen.
Kan de politie GrapheneOS kraken?
Dat is niet bevestigd. Er gaan geruchten, maar politie, OM en NFI hebben daar niets over gezegd.
Komen er nog meer details?
Het OM geeft nu geen verdere informatie, omdat het onderzoek loopt. De verdachte zit voorlopig 14 dagen langer vast.
