De eerste nationale AI-supercomputer van Nederland krijgt een vaste plek: het datacenter van Eurofiber op de Zernike Campus in Groningen. Dat hebben SURF en zijn partners op 21 september bekendgemaakt. De machine is het hart van de Nederlandse AI-fabriek, een project met 201 miljoen euro aan publiek geld. Installatie volgt in 2027, begin 2028 moet de computer volledig in bedrijf zijn.
Daarmee is een belangrijke knoop doorgehakt, maar niet alle nieuws is goed. De supercomputer wordt minder krachtig dan de plannenmakers ooit voor ogen hadden. Hieronder leest u waarom, wie ervoor betaalt en wie er straks gebruik van kan maken.
Waarom Eurofiber op de Zernike Campus?
SURF, de ICT-coöperatie van het Nederlandse onderwijs en onderzoek, zocht een datacenter om de computer namens het consortium onder te brengen. Er waren drie kandidaat-locaties. Volgens NOS en The Next Web viel onder meer een nieuw te bouwen locatie bij de voormalige strokartonfabriek De Halm in Hoogkerk af. De keuze voor het bestaande gebouw van Eurofiber heeft een paar praktische voordelen:
- Restwarmte: vrijwel alle warmte die de computer produceert, gaat naar het warmtenet van WarmteStad. Computable spreekt van genoeg warmte voor zo'n 2.000 Groningse woningen.
- Geen water: voor de koeling wordt geen oppervlakte- of drinkwater gebruikt.
- Stroomnet: het datacenter is al aangesloten, waardoor de supercomputer volgens SURF geen extra netcongestie veroorzaakt. In Noord-Nederland, waar het net op veel plekken vol zit, is dat geen detail.
SURF-bestuurder Hans Louwhoff noemde de bekendmaking "een belangrijke stap richting de realisatie van de AI-fabriek".
Wie betaalt de AI-fabriek?
Het project is een van de zogeheten AI-fabrieken die de Europese Unie via EuroHPC, de Europese organisatie voor supercomputers, mede financiert. Het geld komt uit drie bronnen:
| Financier | Bijdrage |
|---|---|
| EuroHPC (Europese Unie) | 71 miljoen euro |
| Rijksoverheid | 70 miljoen euro |
| Nij Begun (herstel Groningen en Noord-Drenthe) | 60 miljoen euro |
| Totaal | 201 miljoen euro |
Opvallend is de rol van Nij Begun, het programma dat Groningen en Noord-Drenthe moet helpen na de schade door decennia gaswinning. De AI-fabriek hoort bij de economische agenda daarvan: de regio moet er banen en kennis aan overhouden. Naast de computer omvat het project een expertisecentrum in de voormalige Niemeyer-tabaksfabriek in Groningen, waar AI-specialisten bedrijven en instellingen helpen de rekenkracht te benutten. Het consortium bestaat uit SURF, TNO, Samenwerking Noord en AIC4NL.
Waarom wordt de supercomputer minder krachtig?
Van de 201 miljoen is ongeveer 64 miljoen euro bestemd voor de hardware zelf. Voor dat bedrag krijgt SURF nu minder dan gepland. Grote techbedrijven kopen wereldwijd massaal GPU's, geheugen en opslag in voor hun AI-datacenters, waardoor sommige onderdelen volgens SURF in korte tijd twee keer zo duur of nog duurder zijn geworden. Ook de levertijden zijn opgelopen.
Hoeveel GPU's Groningen precies krijgt, staat nog niet vast; de aanbesteding van de hardware loopt nog. Computable noemt ongeveer 1.800 geavanceerde GPU's, maar een definitief aantal of een prestatiecijfer heeft SURF niet gepubliceerd. Oorspronkelijk zou de AI-fabriek begin 2027 op volle kracht draaien; dat is nu begin 2028 geworden.
De hoge prijzen van AI-hardware zetten ook andere Nederlandse initiatieven aan het denken over zuinigere alternatieven. Zo trekken NADI en SPRIND 40 miljoen euro uit voor energiezuinige AI-chips.
Wat betekent dit voor Nederland en België?
Voor Nederland draait het om digitale autonomie. Wie vandaag grote AI-modellen wil trainen, is grotendeels aangewezen op Amerikaanse clouddiensten. De AI-fabriek moet onderzoekers, onderwijsinstellingen, overheden en vooral innovatieve mkb-bedrijven een Nederlands alternatief bieden, onder Europese regels voor data en privacy. Staatssecretaris Willemijn Aerdts (Digitale Economie en Soevereiniteit) wees op de kansen voor zorg, onderwijs, veiligheid en economie.
De nieuwe machine komt naast Snellius, de nationale supercomputer die SURF in Amsterdam beheert, maar is specifiek gebouwd voor AI-werk zoals het trainen van taalmodellen. Hoe bedrijven toegang krijgen en wat dat kost, is nog niet bekendgemaakt.
Voor Belgische lezers: SURF en de partners richten zich met de Groningse AI-fabriek in de eerste plaats op Nederlandse gebruikers. Of en hoe Belgische onderzoekers of bedrijven toegang kunnen krijgen, is niet bekendgemaakt.
Europese context
EuroHPC heeft inmiddels een reeks AI-fabrieken in verschillende lidstaten geselecteerd; volgens The Next Web zat Nederland in dezelfde selectieronde als Tsjechië, Litouwen, Polen, Roemenië en Spanje. Daarnaast loopt een aparte aanbesteding voor veel grotere AI-gigafabrieken. Tegenover de miljardeninvesteringen van Amerikaanse techbedrijven blijft het Groningse budget bescheiden, maar voor Nederlandse begrippen is het een grote stap.
Veelgestelde vragen
Waar komt de Nederlandse AI-supercomputer?
In het bestaande datacenter van Eurofiber op de Zernike Campus in Groningen.
Wanneer is de AI-supercomputer klaar?
De installatie is gepland in 2027. Begin 2028 moet de computer volledig in gebruik zijn.
Hoeveel kost de AI-fabriek?
Het project krijgt 201 miljoen euro publiek geld: 71 miljoen van EuroHPC, 70 miljoen van het Rijk en 60 miljoen van Nij Begun. Ongeveer 64 miljoen daarvan is voor de hardware.
Wie mag de supercomputer gebruiken?
Onderzoekers, onderwijsinstellingen, overheden en bedrijven, met nadruk op innovatieve mkb-bedrijven. De toegangsvoorwaarden zijn nog niet bekend.
