De Belastingdienst gaat niet over op Microsoft 365. Staatssecretaris Eelco Eerenberg (Financiën) heeft de Tweede Kamer op 6 oktober 2026 laten weten dat e-mail en agenda vanaf 2027 op servers komen te draaien die de dienst zelf in beheer heeft. Voor bestandsopslag en samenwerken kiest de fiscus in 2027 en 2028 voor Europese open-sourcesoftware. Ook de Douane en Dienst Toeslagen volgen die koers.
Het is een opvallende ommezwaai. Precies een jaar eerder schreef het ministerie nog dat er geen realistisch alternatief voor het Amerikaanse kantoorpakket bestond. Hieronder leest u wat er is besloten, waarom het nu wel kan en wat het betekent voor burgers en voor de rest van de overheid.
Wat is er precies besloten?
Het besluit gaat over de zogeheten kantoorautomatisering: de programma's waarmee ambtenaren mailen, vergaderen, documenten opslaan en samen aan bestanden werken. Het plan was om dat allemaal via Microsoft 365 te laten lopen, inclusief Outlook, Teams en OneDrive. Dat gaat niet door.
In plaats daarvan komt er een gefaseerde aanpak:
- 2027: mail- en agendavoorzieningen worden on-premises ingericht, dus op hardware in datacenters die onder controle van de Belastingdienst staan.
- 2027-2028: voor persoonlijke opslag en samenwerkingsfuncties stapt de dienst over op open-sourceoplossingen van Europese herkomst. Welke producten dat worden, is nog niet bekendgemaakt.
Volgens Security.NL legt Eerenberg in zijn brief de nadruk op zeggenschap: de Belastingdienst houdt zelf de controle over de machines waarop de software draait. Daarmee bepaalt de dienst zelf wie toegang heeft tot de systemen en de gegevens erop.
Waarom kan het nu wel, terwijl het vorig jaar "niet haalbaar" was?
In de Kamerbrief van 2 oktober 2025 schreef de toenmalige staatssecretaris nog dat Europese alternatieven niet volwassen genoeg waren en dat een hybride oplossing met eigen servers vastliep op de beschikbare infrastructuur. Microsoft 365 zou daarom de enige werkbare route zijn, met opslag in datacenters binnen de Europese Economische Ruimte en een exitstrategie voor het geval er later wel een alternatief zou komen.
Twee dingen zijn sindsdien veranderd. De Belastingdienst heeft meer datacentercapaciteit beschikbaar gekregen, waardoor de eigen-serveroptie technisch wel in beeld kwam. En de politieke blik op afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven is verschoven. In zijn brief "Digitale autonomie bij de Belastingdienst" van 11 juni 2026 schreef Eerenberg al dat scenario's die eerder onhaalbaar leken "misschien nu wel" mogelijk zijn, en dat de verdere uitrol van M365 werd stilgezet totdat het on-premisesscenario was onderzocht. Die verkenning heeft nu tot een definitief besluit geleid.
Ook het Adviescollege ICT-toetsing (AcICT), dat grote overheidsprojecten doorlicht, deed onderzoek naar de M365-uitrol. Het college adviseerde om niet op één leverancier te leunen en per functie naar alternatieven te kijken. De gekozen aanpak, met aparte oplossingen voor mail, opslag en samenwerken, sluit daarop aan.
Wat betekent dit voor u als burger of ondernemer?
Kort gezegd: in uw dagelijkse contact met de fiscus verandert niets. De systemen waarmee belastingen worden geheven en geïnd, zoals de aangifte en Mijn Belastingdienst, vallen buiten dit besluit. Die draaien al jaren op eigen maatwerksoftware in de datacenters van de Belastingdienst in Apeldoorn. Inloggen gaat zoals altijd via DigiD; sinds kort kan dat ook met de DigiD app op Windows of Mac.
Waar het besluit wel om draait, is de interne werkomgeving. Ambtenaren van de Belastingdienst werken dagelijks met gevoelige informatie, zoals inkomens, gezinssituaties en soms gezondheidsgegevens die bij toeslagen een rol spelen. Wie mailt en documenten deelt via een Amerikaanse clouddienst, is afhankelijk van een leverancier die onder buitenlandse wetgeving valt. Juist dat risico wil het kabinet verkleinen.
Voor Belgische lezers: dit besluit betreft uitsluitend de Nederlandse Belastingdienst, Douane en Dienst Toeslagen. Voor wie in België aangifte doet via Tax-on-web of MyMinfin heeft het geen gevolgen.
Welke vragen zijn nog open?
Het besluit laat een aantal punten onbeantwoord:
| Vraag | Stand van zaken (10 oktober 2026) |
|---|---|
| Wat kost de koerswijziging? | Niet bekendgemaakt; het ministerie wil bestaande licenties zo goed mogelijk benutten om extra investeringen te beperken |
| Welke open-sourcepakketten komen er? | Niet bekendgemaakt, alleen "van Europese herkomst" |
| Hoe zit het met archivering? | Een deel van de geplande functies voor informatiebeheer zat in het M365-pakket; de Belastingdienst zoekt nog naar een oplossing |
| Wat gebeurt er met eerdere M365-investeringen? | Niet toegelicht |
| Wanneer is de overstap klaar? | Mail en agenda in 2027, opslag en samenwerken uiterlijk 2028 |
Vooral het archiefpunt is niet onbelangrijk. Overheidsorganisaties zijn wettelijk verplicht hun informatie goed te bewaren en terugvindbaar te houden. Microsoft 365 bevatte daar ingebouwde voorzieningen voor; bij een eigen oplossing moet de Belastingdienst die zelf regelen.
Hoe past dit in de bredere trend?
De Belastingdienst is niet de enige overheidsorganisatie in Europa die heroverweegt hoe afhankelijk ze wil zijn van Amerikaanse software. In Duitsland stapt de deelstaat Sleeswijk-Holstein al enkele jaren gefaseerd over op open-sourcesoftware voor kantoorwerk, en de Deense overheid kondigde vorig jaar vergelijkbare stappen aan. Ook de Europese Commissie werkt aan regels en kaders voor soevereine cloud, en Eerenberg noemde in zijn junibrief het Cloud Sovereignty Framework van de Commissie expliciet als leidraad bij inkoop.
Tegelijk is de staatssecretaris realistisch. In dezelfde brief staat dat volledige digitale autonomie "geen realistisch streven" is: laptops, telefoons, mainframes en een deel van de infrastructuur blijven van niet-Europese leveranciers komen. Het doel is volgens het ministerie om afhankelijkheden te beheersen en waar mogelijk gericht af te bouwen, zonder dat dit ten koste gaat van beveiliging of continuïteit.
Dat de Belastingdienst die stap kan zetten, heeft ook te maken met de eigen IT-organisatie. Volgens de junibrief werken daar ongeveer 3.600 fte aan eigen personeel, die een groot deel van de kernsystemen zelf bouwen en onderhouden. Weinig andere overheidsorganisaties hebben die positie. Of ministeries en gemeenten met minder eigen IT-kennis dezelfde route kunnen volgen, is daarom nog maar de vraag.
Microsoft zelf blijft overigens volop in beweging met zijn kantoorpakket; zo stopt het bedrijf in december met de aparte Microsoft 365 Companion-apps. Voor de Belastingdienst zijn zulke koerswijzigingen van een externe leverancier straks minder bepalend.
Veelgestelde vragen
Stapt de Belastingdienst helemaal af van Microsoft?
Nee. Het besluit gaat over de kantoorautomatisering (mail, agenda, opslag en samenwerken). De staatssecretaris schrijft zelf dat de dienst op andere lagen, zoals hardware en besturingssystemen, afhankelijk blijft van niet-Europese technologie.
Moet ik als burger iets doen?
Nee. Aangifte doen, toeslagen aanvragen en inloggen bij Mijn Belastingdienst werken zoals voorheen. Het gaat om de interne werkomgeving van de ambtenaren.
Wanneer is de overstap afgerond?
Mail en agenda moeten in 2027 op eigen servers draaien. Opslag en samenwerken volgen in 2027 en 2028 met Europese open-sourcesoftware.
Hoeveel kost het?
Dat is niet bekendgemaakt. Het ministerie zegt alleen bestaande licenties zo goed mogelijk te willen benutten om extra investeringen te beperken.
Geldt dit ook voor andere ministeries?
Nee, het besluit geldt voor de Belastingdienst, de Douane en Dienst Toeslagen. Andere overheidsorganisaties maken hun eigen keuzes.
